Güneydoğu Anadolu çok köklü bir tarihe sahip, bu tarihi Mardin, Midyat ve Antep gibi şehirlerde açık bir şekilde görüyorsunuz. Batman bir petrol kenti. Sanılanın aksine yeni bir şehir. 1950’lerdan sonra, şehre 10 dakikalık mesafedeki Raman’da petrol çıkartılmaya başlamasıyla oluşmuş. Bugün merkez nüfusu 400.000’i geçmiş, orta büyüklükte ve yeni kurulmuş olduğu için son derecede modern bir şehir. Yaşanılası bir şehir izlenimi veriyor. İş gezmeye geldiği zaman, şehir merkezi seyahat için ilginç değil. Buna karşın, şehir görmek isteyeceğiniz ve gezilecek bir çok noktaya çok yakın mesafede. Bunların başında da yarım saatlik mesafeyle Hasankeyf geliyor. Midyat 1 saat, Mardin ve Diyarbakır 2 saatlik mesafede. Batman’ın kendisi olmasa da Hasankeyf’i yüzlerce yıllık tarihin izlerini taşıyor.

Batman Şehir Merkezi

Şehrin sokaklarında gezerken kendinizi Antalya’da, Adana’da veya Ankara’nın bir mahallesinde hissediyorsunuz. Şehrin ana hattını Turgut Özal Bulvarı (Diyarbakır caddesi) oluşturuyor. Bu geniş bulvarın iki tarafında da Bağdat caddesi vari geniş kaldırımlar var. Şaşırtıcı bir şekilde, görece küçük bu şehrin bu bulvarı, Bağdat caddesinden daha uzun ve kaldırımlar daha geniş. Bulvar neredeyse şehri bir baştan öbür başa kat ediyor. Aynı zamanda şehrin alışveriş ve eğlence merkezi. Caddede Kayseri’nin Sivas caddesini de hatırlatıyor. Ortada ana yol ve iki yanında şehiriçi yollar bulunuyor. Ayrıca yolun bir bölümü bisiklet yolu olarak ayrılmış.

Başarılı bir peyzajı var, çok iyi bir şekilde ağaçlandırılmış. Bulvar üzerinde iki tane AVM, çok sayıda yerel ve Mado gibi marka kafeler, Sarar – Damat gibi büyük konfeksiyon markaların butikleri yer alıyor. Cadde sabah akşam kalabalık, gençler ve aileler yürüyüş yapıyor.

Batman bekleyeceğinizden daha yeşil bir şehir. Aklınıza Mardin veya Antep gelmesin. Bulvarlar ve sokaklar iyi ağaçlandırılmış, güzel parklar oluşturulmuş. Bu parklardan en dikkat çekicisi yine ana bulvar üzerinde bulunan Atatürk Parkı. Parkta çimlerin üzerinde yayılarak zaman geçiren çiftler ve arkadaş grupları var.

Hasankeyf

Batman’a gitmek isterseniz, bu Hasankeyf için olmalı. Hem coğrafi hem de tarihi olarak dikkat çekici. Ayıracağınız zamanın hakkını kesinlikle veriyor. İlginç bir şekilde ve yine sanılanın aksine, Hasankeyf isminin ne ‘Hasan’la, ne de ‘keyif’le, hiçbir ilgisi yok. Arapça ‘kaya/taş’ ve ‘kale/hisar’ yani kaya-kale anlamında ‘Hısnkeyfa’ zaman içerisinde Hasankeyf’e dönüşmüş. Bu bilgi aslında Hasankeyf ziyaretinize önemli bir ipucu.

Hasankeyf’i anlatmadan önce biraz coğrafyasını betimlemek gerekiyor. Geniş bir vadi ve ortasından akan oldukça geniş bir akarsu, Dicle. Zaman içerisinde bölgedeki engebeli arazi düzleşmiş. Hasankeyf’in yer aldığı bölgede, kireç taşı kayalar yukardan aşağı doğru düz bir duvar oluşturacak şekilde aşınmış. Bu ‘doğal duvarlar’ üzerinde, tıpkı Nevşehir de olduğu gibi, kayaya oyulmuş evler yöre halkına bin yıllarca barınak olmuş. Şehrin belki de en ilginç tarafları bu kaya-kent geçmişi. 1970’lere kadar bu kaya-kentte insanlar yaşamaya devam ediyormuş. Bugün tek bir aile kalmış. Zaman içerisinde şehir yürüyerek ırmak kıyısına ulaşmış. Hasankeyf’in bugünkü simgesi köprüsü ve minareleri işte bu bölümde yer alıyor.

Şehrin simge yapısı köprüsü. Artukluların (yani Selçukluların) 12.yy’da yaptırdığı tahmin ediliyor. Köprünün Ortaçağ’ın en geniş köprüsü olduğu iddia ediliyor.

Şehrin bir diğer simge yapısı Eyyubiler döneminden kalma El-Rızk Camii. Eyyubi Sultan Süleyman tarafından 1409 yılında yaptırılmış. Bugün caminin minaresi ayakta kalabilmiş. Minaredeki taş işçiliği diğer Anadolu şehirlerindeki Selçuklu eserlerini andırıyor.

Hasankeyf, inşa halindeki Ilısu barajının tamamlanmasının ardından sular altında kalacak. İnanması oldukça güç, zira şehir oldukça yüksek. Ilısı çok büyük bir baraj olacak. Bu yüzden El-Rızk gibi şehrin simgelerinin, Dicle’nin diğer yakasında kurulan yeni Hasankeyf’e taşınması planlanıyor. Bu kapsamda ilk taşınan eser, Hasankeyf’in bir diğer önemli eseri Zeynel Bey Türbesi olmuş. Türbeyi, Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan, oğlu için yaptırmış. Ağırlığı 1,1 ton gelen türbe, Türk ve Hollanda iş birliğinde eski yerinden 2 km mesafede bulunan yeni yerine taşınmış. Eser Selçuklu mimarisini çağrıştırıyor.

Söylentiye göre, Hasankeyf sular altında kaldıktan sonra oluşacak baraj rezervuar gölünde, su altına dalarak gezmeye olanak yaratılacak. Ayrıca yeni Hasankeyf’de müze kuruluyor. Yerleşimin sular altında kalması, sadece Türk tarihinin değil, yüzyıllar boyunca farklı inançlardan ve farklı etnik kökenden insanlara ev sahipliği yapmış, yaşanmış bir şehrin sular altında kalması yani yok olmasıyla sonuçlanacak. Az da olsa buruk bir sevinç yaratan, bölgenin en dikkat çekici bölümlerinden olan kaya yerleşimlerinin ve tepe üzerinde kurulu en eski yerleşim bölgesinin sular altında kalmayacak olması.

Midyat

Bölgedeki bir diğer ilginç yerleşim Mardin’in Midyat ilçesi. Hasankeyf tam olarak Batman ve Midyat’ın ortasında bulunuyor. İkisine de yarım saatlik mesafede. Batman’dan Hasankeyf’e yapacağınız bir ziyareti, yarım saat daha devam edip Midyat’ı da gezerek taçlandırabilirsiniz. Midyat oldukça kozmopolit bir ilçe. Sanki binbir gece masallarından çıkmış gibi. Gümüş işçiliği -yani telkâri-, taş evleri ve Süryani şarabıyla meşhur. Bu güzel şehri Mardin altında ayrı bir yazıyla ele almak gerekiyor.

Yemekler ve Restoranlar

Güney ve Güneydoğu yemekleriyle meşhur. Adana, Gaziantep, Hatay. Çok zengin mutfaklara sahipler. Batman da mutfak et ağırlıklı. Sac tavada et oldukça yaygın. Kentin meşhur Çömçe restoranı ve yeni açılan Ziyade et lokantasında deneyimlediğimiz yemekler başta et tava olmak üzere lezzetli. Ancak hem lezzet hem de servis açısından bir Antep düzeyini bulamıyorsunuz. Açıkçası daha iyisini Ankara’da da yiyebilirsiniz. Çömçe daha yerelken, Ziyade şehre hakim konumuyla dikkat çekiyor. Fiyatlar normal ama porsiyonlar ortalamadan büyük.

Siirt fıstığı çok yaygın. Batman, il olmadan önce Siirt’in parçasıydı. Siirt fıstığını Antep fıstığından ayırt edici en temel farklılık daha tombul olması. Lezzet olarak genellikle Antep fıstığı tercih ediliyor ve özellikle baklava gibi tatlılarda Antep fıstığı kullanılıyor. Şahsen atıştırmak için Siirt fıstığının Antep fıstığından geri kalmadığını düşünüyorum. Siirt fıstığı Antep fıstığından biraz daha ucuz. Ramazan öncesi kilosu 50 ile 60 lira arasında yani günün kuruyla 10 ila 12 €. Antep fıstığı %10-20 daha pahalı.

Konaklama

Hasankeyf’e yapacağınız bir ziyarette konaklama için adresiniz Batman olmalı. Batman, çıkartılan petrol ve petrolün işlenmesi için kurulmuş petrol rafinerisi nedeniyle de çok sayıda ziyaretçi alıyor. Bunlara ilave olarak Irak ve Suriye’den, çok sayıda insan tedavi olmak amacıyla Batman’a, şehrin hastanelerine geliyormuş. Bu nedenlerle şehirde 20’nin üzerinde otel var. Otellerin çoğu Turgut Özal Bulvarı üzerinde. Ben Ancient Mesopotamia Otel’de kaldım. Dört yıldızlı otelin sahibi resepsiyonda ve misafirleri güler yüzle çok iyi bir şekilde ağırlıyor.

Ulaşım

Batman’ın küçük ama modern bir havaalanı var. Şehre çok yakın. Şehir içi ulaşımımızı geldiğimiz proje kapsamında şoförüyle kiraladığımız araçla yaptık. Şehir bisiklet kullanımı için ideal, ancak bisiklet kullanımı çok yaygın değil. Ayrıca şehir merkezinde gidebileceğiniz yerler sınırlı. Hasankeyf için mutlaka bir araç kiralamanız veya taksiyle gitmenin uygun olacaktır. Hasankeyf’in tamamını yürüyerek gezmeniz mümkün değil. Taksi sizi farklı tarihi önemi olan noktalara götürecektir.

Diğer

Şehirde kaçak ürünler yaygın. Japon pazarında Irak’tan getirilen kaçak son model telefonlar satılıyor. İstenmesi halinde pasaport işlemleri de tamamlanıyor. Kaçak çay ve sigara da yoğun bir şekilde piyasada.

Batman son derece muhafazakâr. Şehirde tek bir bar var ve o da Ramazan ayında kapanıyor. Yani içki içmek isterseniz, marketten alıp evde tüketmeniz gerekiyor. Tesadüfen Amerika’nın İsrail Büyükelçiliği’ni Kudüs’e taşımasının protestolarına denk geldik. Mahşeri bir kalabalık. Şehrin politik açıdan oldukça canlı olduğunu gösteriyor.

Yöre halkı son derece konuksever ve sıcak. Tıpkı iklimi gibi. Mayıs ayının ikinci haftasında gittiğim şehre yaz şimdiden gelmiş. Gündüz oldukça sıcak ama hava akşam saatlerinde hızla serinliyor. Bölgeye yazın gitmek pek mantıklı olmaz.

+
Hasankeyf’e ve Midyat’a yakınlık
Hasankeyf’de yer alan mimari eserler ve kayaya oyulmuş evler
Telkâri ve Midyat taş evleri, Süryani kiliseleri
Turgut Özal Bulvarında (Diyarbakır Caddesi) yürüyüş

–
Batman merkezinin modern ama ilgi çekici olmaması

*
Batman’a Hasankeyf için gitmek gerekiyor. Hasankeyf, farklı coğrafyası ve kayaya oyulmuş evleri, Selçuklu, Akkoyunlu ve Eyyubi mimarisine ilişkin önemli tarihi eserleri, farklı din ve etnik kökenlerden insanların farklı zamanlardan yaşanmışlıklarıyla birlikte ziyaretinizin hakkını verecek bir şehir.